گونارتروز یا آرتروز تغییر شکل دهنده مفصل زانو یک بیماری دژنراتیو-دیستروفیک در غضروف هیالین زانو است که کندیل های استخوان درشت نی و استخوان ران را می پوشاند.
علائم آرتروز مفصل زانو در طول سالها و به تدریج ایجاد می شود و تظاهرات اصلی بیماری سفتی حرکت و درد است. در میان آرتروز سایر مفاصل (فالانکس انگشتان، مفاصل شانه و آرنج، مفاصل لگن) گنارتروز شایع ترین بیماری است.
گروهی از جمعیتی که بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز مفصل زانو هستند، زنان و همچنین افراد بالای 40 سال هستند. در برخی موارد، گونارتروز می تواند در ورزشکاران (در اثر افزایش استرس) و افراد جوان (در پس زمینه آسیب های قبلی) ایجاد شود.
علل گوناترروز
استئوآرتریت مفصل زانو از یک علت ایجاد نمی شود. در بیشتر موارد، توسعه بیماری به ترکیبی از چندین عامل منفی بستگی دارد که با افزایش سن بدتر می شود و در نهایت می تواند منجر به چنین اختلالی شود. پزشکی مکانیسم های زیر را برای بروز آرتروز شناسایی می کند:
اولیه - در سنین بالا از پیری بافت های بدن و همچنین در برابر پس زمینه برخی از عوامل تحریک کننده این بیماری (افزایش مداوم استرس، وراثت، چاقی) رخ می دهد.
ثانویه - 30 درصد از کل موارد گناترروز را تشکیل می دهد که عمدتاً پس از آسیب به مینیسک، پارگی رباط ها، شکستگی استخوان درشت نی و سایر آسیب ها رخ می دهد. در بیشتر موارد، علائم آرتروز زانو بعد از 3-4 سال ظاهر می شود. با این حال، اگر آسیب به اندازه کافی شدید باشد، ممکن است 2-3 ماه طول بکشد تا علائم ظاهر شوند.
حدود 7 تا 8 درصد از موارد آرتروز مفصل زانو زمانی اتفاق می‌افتد که پس از چهل سال، فرد شروع به انجام فعال ورزش‌های بدنی، یعنی اسکات و دویدن می‌کند. اما به دلیل افزایش سن، تضعیف تون بافت مفصل زانو و تغییرات مشخصه مربوط به سن تحت بارهای ناگهانی می تواند باعث ایجاد تغییرات سریع دژنراتیو و دیستروفیک در مفاصل شود.
یکی دیگر از دلایل ایجاد گونارتروز در یک فرد ممکن است بیماری های همراه باشد - رگ های واریسی، اضافه وزن، اسپوندیلیت آنکیلوزان، نقرس، پسوریاتیک، روماتیسم یا آرتریت واکنشی.
بارهای بحرانی مداوم روی زانوها، بالا رفتن منظم طولانی مدت از پله ها در سنین بالا یا بلند کردن اجسام سنگین و همچنین ورزش های حرفه ای می تواند منجر به آرتروز مفصل زانو شود. خطر آرتروز مفصل زانو با ضعف ژنتیکی دستگاه رباط، دیابت شیرین و سایر اختلالات متابولیک، بیماری های عصبی و آسیب های ستون فقرات به طور قابل توجهی افزایش می یابد.
اسپاسم عضلات قدامی ران علت 50 تا 60 درصد موارد آرتروز مفصل زانو است. چنین اسپاسم عضلانی ممکن است برای مدت طولانی قبل از ظهور درد در زانو خود را نشان ندهد، در حالی که فرد ممکن است احساس سنگینی در پاها، خستگی و کمردرد داشته باشد. هنگامی که ماهیچه های ایلیوپسواس و رکتوس فموریس در حالت اسپاسم دائمی هستند، با افزایش سن، این امر منجر به "سفت شدن" زانوها می شود که حرکت آزاد آنها را محدود می کند.
درجات گنارتروز
در بیشتر موارد، ایجاد آرتروز مفصل زانو در یکی از زانوها رخ می دهد. پزشکی بسته به شدت فرآیندهای پاتولوژیک، 3 درجه گنارتروز را تشخیص می دهد:
اولین مورد این است که هیچ تغییر شکلی در استخوان های مفصل وجود ندارد. درد کسل کننده دوره ای در زانو پس از فشار فیزیکی روی مفصل مشخص می شود. ممکن است تورم جزئی مفصل ایجاد شود که پس از مدتی خود به خود از بین می رود.
درجه دوم با افزایش علائم آرتروز مشخص می شود. درد طولانی‌مدت و شدید است و با حداقل تلاش (بلند کردن اجسام سنگین، راه رفتن) رخ می‌دهد و همچنین ممکن است صدای خرچنگ در مفصل ظاهر شود. در درجه دوم گنارتروز، ممکن است تغییر شکل در مفصل زانو ایجاد شود و همچنین محدودیت حرکتی متوسطی دارد.
درجه سوم - علائم بارز آرتروز مفصل زانو را دارد. تغییر شکل قابل توجه مفصل و درد مداوم منجر به اختلال در راه رفتن بیمار می شود و تحرک مفصل محدود می شود. در درجه سوم گناترروز، درد بسته به آب و هوا تشدید می‌شود و به شدتی می‌رسد که خواب بیمار مختل می‌شود، محدودیت تحرک به حداقل می‌رسد که یافتن موقعیت راحت برای پا را غیرممکن می‌کند.
بیماری ها و آسیب شناسی هایی که گونارتروز با آنها اشتباه گرفته می شود
بلوک مفصل زانو در صورت آسیب منیسک.
این بیماری پس از یک حرکت ناموفق به وجود می آید، همراه با خرچنگ در زانو، درد شدید ظاهر می شود که پس از 15 دقیقه فروکش می کند و روز بعد ورم زانو رخ می دهد.
اسپوندیلیت آنکیلوزان، نقرس، روماتیسم مفصلی، آرتریت - پسوریاتیک، واکنشی، روماتوئید.
برای تشخیص گونارتروز از آرتریت، انجام آزمایش خون عمومی ضروری است. با آرتریت، نتایج آزمایش نشان دهنده وجود یک فرآیند التهابی در بدن است، در حالی که با آرتروز، هیچ تغییری در آزمایش خون رخ نمی دهد.
التهاب تاندون های زانو.
در بیشتر موارد در زنان بالای 40 سال، هنگام حمل اجسام سنگین یا پایین رفتن از پله ها ایجاد می شود. درد در سطح داخلی موضعی است، اما حرکت زانو محدود نیست.
درد عروقی در زانو.
درد با تقارن مشخص می شود و در هر دو زانو به طور همزمان رخ می دهد. مشخصه افراد جوان در طول دوره رشد سریع استخوان، می تواند در طول فعالیت بدنی، سرماخوردگی یا تغییر آب و هوا رخ دهد. برای توصیف وضعیت خود، بیماران از اصطلاح "زانوهای پیچ خورده" استفاده می کنند.
مراحل آرتروز مفصل زانو
این بیماری به دلیل توسعه تدریجی آن موذی است. در ابتدا، بیمار فقط ناراحتی جزئی، درد هنگام حرکت، بالا یا پایین رفتن از پله ها را احساس می کند. در برخی موارد، احساسات بیمار به سفتی جزئی مفصل و سفتی در ناحیه پوپلیتئال کاهش می یابد. یکی از ویژگی های مشخصه آرتروز مفصل زانو نشانه شروع درد در نظر گرفته می شود که شامل این واقعیت است که پس از انتقال شدید از وضعیت نشستن به حرکت، فرد در اولین قدم ها شروع به احساس درد می کند که به تدریج ناپدید می شود و بعد از بار سنگین دوباره ایجاد می شود.
ظاهر مفصل زانو با درجه اول آرتروز هیچ تفاوتی با یک زانو سالم ندارد، فقط در برخی موارد بیماران تورم خفیفی را مشاهده می کنند. همچنین در برخی موارد مایع در مفصل زانو شروع به تجمع می کند، متورم می شود و کروی می شود و سینوویت شروع به ایجاد می کند که منجر به احساس سنگینی و محدودیت حرکت مفصل می شود.
چنین تغییراتی در مفصل در درجه اول آرتروز به دلیل اختلال در گردش خون در عروق کوچک داخل استخوانی که غضروف هیالین را تغذیه می کنند رخ می دهد. این امر منجر به تغییر در سطح غضروف، خشکی، از بین رفتن صافی و ایجاد ترک می شود. به همین دلیل، حرکت بدون مانع و نرم بین غضروف ها دشوار است و با ریزترومای دائمی هنگام چسبیدن غضروف ها به یکدیگر همراه است. بافت غضروفی که در وضعیت ثابتی از میکروتروما قرار دارد، شروع به از دست دادن خاصیت جذب شوک خود می کند و نازک تر می شود.
توسعه فرآیندهای پاتولوژیک منجر به تغییرات در ساختار استخوان می شود. ناحیه مفصلی صاف شده و رشدهایی به شکل خارها (استئوفیت) در امتداد لبه ها ظاهر می شود. کپسول مفصلی تحلیل می‌رود، مایع مفصل غلیظ می‌شود و غشای سینوویال کوچک می‌شود. این منجر به زوال قابل توجهی در روند تغذیه غضروف می شود و انحطاط آن را تسریع می کند.
با پیشرفت بیماری به مرحله دوم، علائم شروع به تشدید می کنند، درد حتی با بارهای سبک رخ می دهد و در امتداد قسمت جلویی داخلی مفصل قرار می گیرد. استراحت باعث تسکین می شود، اما از سرگیری حرکت باعث درد شدید می شود.
تحرک مفصل به طور قابل توجهی کاهش می یابد، تلاش برای خم شدن پا تا حد ممکن باعث درد شدید می شود و هنگام حرکت صدای خشن مشخصی شنیده می شود. سینوویت شایع تر است. مفصل بزرگ می شود و به دلیل تجمع زیاد مایع، پیکربندی خود را تغییر می دهد.
درجه سوم آرتروز مفصل زانو با تغییر شکل قابل توجهی استخوان ها همراه است، که در آن به نظر می رسد آنها به یکدیگر فشرده می شوند. عملاً هیچ بافت غضروفی وجود ندارد و محدودیت حرکت مفصل افزایش می یابد. صاف کردن مفاصل کاملاً مشکل ساز می شود و درد به طور شبانه روزی بیمار را چه هنگام راه رفتن و چه در حالت استراحت آزار می دهد. به دلیل تغییر شکل شدید مفاصل، پاها به شکل O یا X می آیند، راه رفتن ناپایدار می شود، حرکت می کند و اغلب بیمار نمی تواند بدون عصا یا عصا کار کند.
تشخیص و درمان گناارتروز
در طول یک معاینه معمول، تشخیص اینکه آیا بیمار به آرتروز درجه یک مفصل زانو مبتلا است یا خیر، غیرممکن است. در صورت وجود 2 یا 3 درجه، در معاینه تورم، ادم (با سینوویت)، صدای خرچنگ شنیده می شود، سفتی حرکات مشاهده می شود، تغییر در محور اندام ها و تغییر شکل مفاصل قابل توجه است.
امروزه علاوه بر رادیوگرافی، روش های سی تی و ام آر آی به طور گسترده ای برای تشخیص آرتروز استفاده می شود که به لطف آن می توان اختلالات ساختار استخوانی را با جزئیات بیشتری بررسی کرد و تغییرات پاتولوژیک در بافت های نرم را بررسی کرد.
درمان این بیماری شامل مجموعه ای از روش های ارتوپدی و درمان دارویی است. متخصص ارتوپد گل درمانی، تمرینات درمانی، ماساژ و فیزیوتراپی را تجویز می کند.
درمان دارویی شامل استفاده از غضروف محافظ است، اینها داروهایی هستند که جایگزین مایع سینوویال می شوند. در برخی موارد، تزریق داخل مفصلی هورمون های استروئیدی انجام می شود. همچنین به بیماران توصیه می شود که تحت درمان آسایشگاه-توچال قرار گیرند.
اگر درمان یک بیمار جوان با محدودیت شدید حرکتی و درد بی اثر باشد، می توان از روش تعویض مفصل استفاده کرد که دوره توانبخشی 3-6 ماهه را در نظر می گیرد.
با آرتروز چه اتفاقی برای مفصل زانو می افتد؟
غضروف مفصلی نقش مهمی در حرکت انسان ایفا می کند و پوششی صاف، الاستیک و بادوام است که به لطف آن استخوان های مفصلی نسبت به یکدیگر به نرمی حرکت می کنند و در هنگام راه رفتن نیز بار را جذب و توزیع می کنند.
اما با بارهای منظم بیش از حد، استعداد ژنتیکی، اختلالات متابولیک در بدن، اسپاسم و آسیب های طولانی عضلانی، غضروف صافی خود را از دست می دهد و شروع به نازک شدن می کند. لغزش نرم استخوان های مفصلی با اصطکاک قوی جایگزین می شود و درجه اول گناترروز ایجاد می شود که در آن غضروف خاصیت جذب شوک خود را از دست می دهد.
روند تخریب به پیشرفت خود ادامه می دهد و جذب ضعیف شوک منجر به صاف شدن سطوح استخوانی با تشکیل استئوفیت ها به شکل رشد استخوان می شود. در این مورد، بیماری قبلاً دارای درجه دوم است و با انحطاط غشای سینوویال و کپسول مفصلی همراه است. عدم پمپاژ و حرکت، ساختار مفصل زانو را آتروفی می کند، قوام مایع زانو چسبناک تر می شود، روند تغذیه غضروف مختل می شود، که منجر به وخامت بیشتر وضعیت بیمار می شود.
نازک شدن غضروف منجر به کاهش فاصله بین استخوان های مفصلی تا 80 درصد می شود. در حین راه رفتن، به دلیل اصطکاک غیر طبیعی و عدم وجود ضربه گیر، فرآیندهای مخرب در مفصل به سرعت افزایش می یابد، این به سرعت منجر به ایجاد درجه سوم آرتروز با علائم واضح می شود:
درد هنگام حرکت، به خصوص هنگام بالا یا پایین رفتن از پله ها.
درد هم در حین ورزش و هم در حالت استراحت، سفتی صبحگاهی.
بیمار شروع به لنگیدن می کند و سعی می کند مفصل دردناک را حفظ کند.
در موارد شدید بیماری نیاز به استفاده از عصا یا عصا است.
درجه سوم آرتروز مفصل زانو با فقدان تقریباً کامل بافت غضروف مشخص می شود که منجر به کاهش تحرک مفصل به حداقل می شود. بنابراین، هیچ روش جادویی، داروی فوق العاده یا پماد نمی تواند بافت فرسوده غضروف را ترمیم کند و با توجه به درجه تغییر شکل استخوان، عملکرد طبیعی مفصل غیرممکن است. در این حالت فقط جراحی می تواند کمک کند.
ژیمناستیک برای آرتروز مفصل زانو
هر گزینه درمانی برای آرتروز مفصل زانو فقط باید طبق تجویز پزشک انجام شود. ژیمناستیک درمانی شامل تمرینات آهسته و اندازه گیری شده است که اسکات، چرخش مفصل و پریدن را حذف می کند. بهتر است ژیمناستیک را صبح، نشسته یا دراز کشیده به مدت 20 دقیقه انجام دهید و هر تمرین را 10 بار تکرار کنید.
هدف اصلی تمرینات درمانی، شل کردن اسپاسم عضلانی است که باعث درد می شود، افزایش خون رسانی به مفصل، کند کردن پیشرفت بیماری و جلوگیری از تخریب بیشتر غضروف. در طول دوره تشدید بیماری، ورزش بدنی ممنوع است.
دراز کشیدن به پشت ، می توانید تمرین دوچرخه را انجام دهید ، اما باید پاهای خود را به موازات زمین صاف کنید ، با پاهای خود حرکات دایره ای انجام دهید ، پاهای خود را به طرفین حرکت دهید ، به طور متناوب آنها را در امتداد زمین بلغزانید ، پاهای خود را برای تعداد 10 فشار دهید.
روی صندلی بنشینید و پاهای خود را پایین بیاورید، پاهای خود را صاف کنید، همزمان پاهای خود را خم کنید و این وضعیت را نگه دارید و تا 10 بشمارید، به طور متناوب هر زانو را با دستان خود به سمت شکم بکشید و به آرامی به حالت اولیه بازگردید.
با تمرکز روی دیوار، ایستادن روی زمین، به طور متناوب پاهای خود را به جلو و عقب بچرخانید.
با قرار دادن پای صاف خود روی صندلی، حرکات شیب دار با طبیعت فنری انجام دهید، در حالی که دستان خود را به ران خود تکیه داده اید، گویی می خواهید پای خود را بیشتر صاف کنید.
روی شکم دراز بکشید، به طور متناوب پای صاف خود را بلند کنید و تا 3 شماره نگه دارید.
روی زمین نشسته، پاهای خود را به طرفین باز کنید، آنها را در امتداد زمین حرکت دهید، در حین دم زانوهای خود را به سمت شکم خود بکشید و در حین بازدم آنها را به حالت اولیه برگردانید.